Kalemini ararken defterini kaldıran, kitabına yer açmak için suluğunu başka sıraya koyan bir öğrenci, çalışmaya başlamadan önce küçük bir düzen sorunu yaşar. Çalışma alanını düzenleme etkinliğinde öğrenciler, ders için gereken eşyaları seçerek masalarını kullanışlı biçimde düzenler. Öğretmen, öğrencinin ihtiyacını fark edip eşyalarına ulaşabildiği bir düzen kurmasına yardımcı olur.
MEB’in ilkokul etkinlik kitabında çalışma alanını düzenleme, ortaokul kitabında okul eşyalarının düzeni ve bakımı ele alınır. İkisi de Aile Hayatım alanındadır. Aşağıdaki masa kartı, sınıf konuşması ve süre önerisi bu konular için hazırlanmış özgün bir öğretmen uyarlamasıdır; kitapların uygulama metni değildir. MEB İlkokul Etkinlik Kitabı, s. 19. MEB Ortaokul Etkinlik Kitabı, s. 15.
Çalışma Alanını Düzenleme Etkinliği İçin Neler Gerekir?
Bir ders kitabı, defter, kalem, silgi ve küçük bir kâğıt etkinlik için yeterlidir. Öğrenciler kendi eşyalarıyla çalışır; yeni bir kalemlik ya da düzenleyici satın almak gerekmez. Öğretmen yaklaşık yirmi dakika ayırır ve sınıfta o gün yapılacak kısa bir yazma çalışmasını seçer. Süre, sınıfın ihtiyacına göre değişir. Ortak sırada oturan öğrenciler, birbirlerinin yazma alanını daraltmadan kendi bölümlerini kullanır.
Öğretmen örnek masaya çalışma sırasında gerekecek eşyaların yanında kullanılmayacak bir kitap ve boş bir kâğıt kutusu koyar. Bu masa, bir öğrencinin dağınıklığını sergilemek için kullanılmaz. Öğrenciler örnek üzerinden eşyanın işe yarayıp yaramadığını ve nereye konabileceğini tartışır. Böylece konuşma, kişilerin düzenli veya düzensiz oluşuna değil, çalışma alanına yönelir.
Masada Hangi Eşyaya Yer Var?
Masadaki küçük kartta şu durum yer alır: “Birazdan defterime kısa bir metin yazacağım. Kitaptaki görsele bakmam gerekecek. Kalemim var ama silgime ulaşmak için kitabımı kaldırıyorum.” Öğretmen, “Yazmaya başladığında hangi eşya elinin altında olmalı?” diye sorar. Bir öğrenci “Silgiyi kitabın üstüne koyarım” diyebilir. Öğretmenin “Kitabı açtığında silgi nerede kalacak?” sorusu, öğrencinin ilk fikrini denemesine alan açar.
Ardından her öğrenci kendi masasını bu çalışma için düzenler ve kısa metnini yazar. Öğretmen sıraları dolaşırken eşyaların yerini hemen değiştirmek yerine öğrencinin seçimini dinler. Öğrenci bir eşyaya uzanmakta zorlanıyorsa birlikte ulaşılabilir bir yer bulurlar. Yazma sırasında masada bir sorun çıkarsa öğrenci düzenini değiştirebilir; başlangıçtaki tercihe bağlı kalması beklenmez.
Çalışma bittiğinde öğrenciler kullandıkları eşyaları toplar ve küçük kâğıdın arkasına kendi düzenleriyle ilgili bir cümle yazar. “Kitabı açık bırakınca defterime yer kalmadı; kitabı sol tarafa aldım” gibi bir cümle, yalnızca “Masam düzenliydi” demekten daha çok şey anlatır. Yazmakta zorlanan öğrenci aynı düşünceyi sözlü olarak paylaşabilir veya masasının basit bir çizimini yapabilir.
İlkokul Ve Ortaokulda Aynı Çalışma
İlkokulda öğretmen masadaki eşya sayısını az tutar. Henüz okumayan öğrenciler için karttaki durum sözlü anlatılır; kitap, defter ve kalem çizimleri de işe yarar. Öğrenci hangi eşyaya neden ihtiyaç duyduğunu birkaç sözcükle açıklayabilir. Düzenleme sırasında görselden ya da kısa bir hatırlatmadan yararlanması, öğretmenin vereceği desteği belirler.
Ortaokulda aynı etkinliğin hazırlığına çantadan gerekli kitabı ve defteri seçme de katılır. Öğrenci, o dersin malzemelerini çıkarırken eksik bir kalemi veya yerinden çıkmış bir çalışma kâğıdını fark edebilir. Küçük kâğıda kendi kullanımına uygun bir hatırlatma ekler: “Gelecek derste kullanacağım çalışma kâğıdı defterimin ön cebinde.” Başka öğrencinin çantasını açmak veya eşyalarını sınıf önünde karşılaştırmak bu çalışmanın parçası değildir.
Öğretmen Notundaki Ayrıntı
Gözlem, masanın fotoğrafta nasıl göründüğünden çok öğrencinin ne yaptığına dayanır. Gerekli malzemeyi seçmesi, kullanırken yerini değiştirmesi veya iş bitince kaldırması ayrı davranışlardır. Örnek bir öğretmen notu şöyle olabilir: “Yazma çalışması için defter ve kalemini hazırladı; kullanılmayacak kitabı kaldırmak için sözel hatırlatmadan yararlandı.” Bu cümle gerçek bir öğrenci kaydı değil, yalnızca gözlenen duruma göre uyarlanacak bir örnektir. Daha fazla kayıt örneği için Yaşam Becerileri gözlem formunda öğretmen notları rehberi kullanılabilir.
Bir sonraki derste öğretmen, aynı öğrencinin hazırlığını yeniden gözleyebilir. Önceki notla karşılaştırılabilecek bir değişiklik varsa bunu ayrıca belirtir. Tek bir düzenli masadan kalıcı bir alışkanlık sonucu çıkarmaz. Öğrencinin “Bugün silgimi aramadım” demesi de yapılan değişikliğin onun çalışmasına nasıl yansıdığını konuşmak için yeterli bir başlangıçtır. Bu etkinliğin aylık dağılımı Yaşam Becerileri yıllık çalışma planı örneğinde yer alır.
