Ortaokul Dilimizin Zenginlikleri etkinliklerinde Ekim ayı sözlük oyunları ve kelime çalışmalarıyla, Kasım ayı ise Evliya Çelebi okumaları ve şehir kültürüyle öne çıkıyor. Öğrencilerin metinde karşılaştıkları kelimeleri araştırması ve kendi anlatımlarında kullanması, bu çalışmaların ortak yönünü oluşturuyor. Aşağıdaki sınıf içi örnekler, 2026–2027 ortaokul eylem planındaki etkinlikler için MEBBilgi tarafından hazırlanmış uygulama önerileridir.
Ortaokul Dilimizin Zenginlikleri Etkinlik Takvimi
Resmî ortaokul eylem planında takvim Ekim ayıyla başlıyor; Eylül için ayrı bir faaliyet satırı bulunmuyor. Ekim ayındaki “Klasik Eser Okumaları” ile Kasım ayındaki Evliya Çelebi çalışmaları, “Sözlük Okuma” başlığı altında yer alıyor. Etkinliklerin tarihleri şöyle:
- 12–16 Ekim: Bilen Oturur.
- 19–23 Ekim: Sınıf panoları ve Başarı Köşesi.
- 12 Ekim–6 Kasım: İl yürütme komisyonunun Yaşayan Sözlük Tasarım Yarışması.
- 23–24 Kasım: Kasım etkinliğinin duyurulması.
- 23–27 Kasım: Evliya Çelebi okumaları, kısa gezi yazısı ve şehrin kültürel özelliklerini tanıtan rehber.
- 30 Kasım–4 Aralık: Şehrimin Dil Hazineleri temalı cümle/afiş.
Şehrimin Dil Hazineleri çalışması Kasım başlığı altında yer almakla birlikte Aralık ayında tamamlanıyor. Sınıf ve okul seçimi, planın Aralık bölümünde 3–4 Aralık tarihlerine ayrılmış. Ortaokul afişi için “en az üç yeni kelime” koşulu bulunmuyor; bu koşul ilkokul planına ait. Tarihler ve faaliyet başlıkları resmî ortaokul eylem planında görülebilir.
Bilen Oturur Ve Kelime Kartları
Öğretmen, Bilen Oturur çalışması için sınıf düzeyine uygun kısa bir klasik metin seçebilir; Türkçe sözlük, küçük kartlar ve tahta da hazırlığı tamamlar. İlk uygulamada altı kelimeyle başlamak, öğrencilerin her kelimeyi metindeki kullanımıyla birlikte incelemesine zaman bırakır.
Öğrenciler, okuma sırasında anlamından emin olmadıkları kelimeleri belirler. Öğretmen bu kelimeler arasından eş anlamlısıyla çalışılabilecek olanları oyun için seçebilir. Öğrencilerin bağlamdan yaptıkları tahminler sözlükteki açıklamayla karşılaştırılır. Böylece kelimenin metindeki anlamı ile diğer anlamları arasındaki fark üzerinde de durulabilir.
Uygulama kılavuzunun 7. sayfasındaki Bilen Oturur oyununda, kelimenin eş anlamlısını doğru söyleyen öğrenci oturur. Kelimelerin ve eş anlamlılarının oyun öncesinde tahtada çalışılması hazırlığı kolaylaştırır. Tur sonunda öğrenci, öğrendiği kelimeyi kendi cümlesinde de kullanmalı. “Yolculuk ve seyahat kelimelerini bu cümlede değiştirdiğimizde anlam korunuyor mu?” sorusu, eşleştirmenin cümle içindeki karşılığını tartışmaya açabilir.
Ayağa kalkmayı gerektirmeyen bir uyarlamada öğrenciler doğru cevaptan sonra kartlarını çevirebilir. Daha uzun düşünme süresi veya eşli konuşma, desteğe ihtiyaç duyan öğrencilerin katılımını kolaylaştırabilir. Yanlış cevaplar da sonraki sözlük çalışmasında hangi kelimelere dönülmesi gerektiğini gösterir.
Başarı Köşesinde Öğrenci Çalışmaları
Öğrencinin Başarı Köşesi için hazırladığı kelime kartında seçilen kelime, metindeki yeri, sözlükten kontrol edilen anlamı ve özgün bir cümle bulunabilir. “İlk tahminim” ve “Kontrolden sonra düzelttiğim” alanları, öğretmenin öğrencinin öğrenme sürecini izlemesine de yardımcı olur. Farklı öğrencilerin çalışmalarına dönüşümlü yer verilmesi, panoyu sınıfın ortak ürününe dönüştürür.
Bu kartlar, Yaşayan Sözlük Tasarım Yarışması’na katılmayı düşünen öğrenciler için hazırlık notu olarak değerlendirilebilir. Yarışma eserinin biçimi ve teslim koşulları ise yerel duyurulara bağlıdır. Yaşayan Sözlük hazırlık ve teslim rehberi, bu aşamada başvurulabilecek bilgileri bir araya getiriyor. İl yarışmasına katılım bütün öğrenciler için zorunlu bir sınıf görevi olarak tanımlanmıyor.
2026’dan okul örneği: Darıca İmam Hatip Ortaokulu, 9 Ekim 2026 tarihli haberinde tanıtım videosu, sınıflarda Bilen Oturur ve klasik eserleri tanıtan pano çalışmasına birlikte yer verdiğini bildiriyor. Darıca İmam Hatip Ortaokulunun Ekim etkinlikleri, oyun ile pano çalışmasının birlikte yürütüldüğü bir örnek sunuyor.
Evliya Çelebi Okumaları Ve Şehir Rehberi
Kasım çalışmasında öğretmenin seçtiği, düzeye uygun bir Evliya Çelebi okuma parçası araştırmaya başlangıç oluşturabilir. Öğrenciler kendi şehirleri için hazırlayacakları rehberde yerel müzelerin, belediyelerin ve kültür kurumlarının güvenilir tanıtım bilgilerinden yararlanabilir. Resmî plan gezi düzenlenmesini zorunlu tutmadığı için rehber çalışması sınıfta kaynak araştırmasına dayanarak da hazırlanabilir.
Okuma parçasındaki mekân ayrıntıları, tarihî anlatımla güncel bilgiyi karşılaştırmak için kullanılabilir. “Yazar neyi görmüş, neyi anlatmış? Bugün aynı yer için hangi bilgiyi ayrıca doğrulamalıyız?” soruları bu karşılaştırmayı destekler. Gruplar kendi şehirlerinde bulunan bir çarşı, çeşme veya müze üzerine çalışabilir; mekânın adını, doğrulanmış iki özelliğini ve kullanılan kaynağı araştırma notlarına ekleyebilir.
Araştırmaya küçük bir şehir sözlüğü de eşlik edebilir. Öğrenci karşılaştığı kelimenin anlamını ve kendi açıklama cümlesini kaydederken yerel söyleyiş ile standart sözlükteki biçimi ayırt etmeli. Rehberde mekânın tanıtımı, dikkat çeken ayrıntılar ve öğrenilen kelimeler birbirini tamamlar. Araştırmaya dayalı bir tanıtım metninde kaynak bilgileri belirtilir; gezi yazısındaki kişisel gözlemler ise öğrencinin gerçekten ziyaret ettiği yere dayanır.
Örnek bir yazma çalışmasında öğrenci, seçtiği yeri şehrine ilk kez gelen bir arkadaşına tanıtabilir. Kaynakla doğrulanmış bir ayrıntı, anlamı açıklanarak kullanılan yeni bir kelime ve ziyaretçinin sorabileceği bir soru, kısa metnin içeriğini oluşturabilir.
Şehrimin Dil Hazineleri Afişine Ne Yazılır?
Afiş cümlesinde öğrencinin seçtiği mekân ile öğrendiği kelime arasında bir bağ kurulabilir. Şehir rehberinde ele alınan bir düşünce de bu kısa cümleye temel olabilir. “Şehrimin sesini, sokaklarında yaşayan kelimelerle tanıyorum.” genel bir örnektir. Çarşı üzerine çalışan bir öğrenci için “Çarşımın sesinde, şehrimin kelimeleri var.” cümlesi başka bir başlangıç olabilir. Öğrenci, örneklerden yararlanarak kendi mekânını ve kelimesini özgün bir cümleye aktarmalı.
Öğretmen rehberliğindeki grup değerlendirmesinde cümlenin açıklığı, yerel bilginin doğruluğu, yazım ve görselin kaynağı üzerinde durulabilir. Bu değerlendirme, öğrencinin afiş taslağında hangi noktaları geliştirebileceğini görmesini sağlar.
5 ve 6. sınıflarda tek bir mekân ve kısa açıklamalarla sınırlı bir çalışma uygun olabilir. 7 ve 8. sınıflarda tarihî anlatımla güncel bilgiyi karşılaştıran bir paragraf da eklenebilir. Metnin bölümlere ayrılması, sözlü açıklama ve eşli yazma seçenekleri, okuma desteğine ihtiyaç duyan öğrenciler için kullanılabilecek uyarlamalardır.
Etkinliklerin Kaydı Ve Okul İçi Görev Paylaşımı
Öğretmenin uygulama notlarında etkinliğin gerçekleştiği tarih, kullanılan metin ve sözlük, çalışılan kelimeler ve öğrenci ürünleri yer alabilir. Hazırlık aşamasındaki çalışmalar da kayıtta bu durumlarıyla belirtilir. Okul yürütme komisyonu rehberi görev paylaşımını açıklıyor; 2026–2027 eylem planları sayfasında ise resmî dosyalar ve isteğe göre kullanılabilecek rapor şablonları yer alıyor.
