Lise Dilimizin Zenginlikleri etkinliklerinde canlı harita, pano, oyun ve tasarım çalışmaları kelime araştırmalarına dayanıyor. Öğrencinin klasik metinde karşılaştığı kelimeyi anlamı, kullanımı ve kaynaklarıyla açıklayabilmesi, bu çalışmaların ortak yönü. Aşağıdaki sınıf içi örnekler, 2026–2027 lise eylem planının Ekim ve Kasım etkinlikleri için MEBBilgi tarafından hazırlanmış uygulama önerileridir.
Lise Dilimizin Zenginlikleri Etkinlik Takvimi
Resmî lise eylem planında Eylül için ayrı bir faaliyet satırı bulunmuyor. Ekim çalışmalarının başlığı “Klasik Metinler ve Ortak Miras Faaliyetleri”, Kasım çalışmalarının başlığı ise “Kadim Sözler”. Etkinlikler için belirlenen tarih aralıkları şöyle:
- 5–30 Ekim: Klasik Metinlerle Kelime Arkeolojisi Dijital Panosu.
- 12–16 Ekim: Dîvânu Lugâti’t-Türk Canlı Harita Çalışması.
- 19–23 Ekim: Anlamını Bul Panosu ve Dijital Kelime Avı.
- 2–6 Kasım: Kadim Kelimeler Tabu Turnuvası ve Yapay Zekânın Gözünden Kadim Sözler Dijital Sergisi.
- 23–27 Kasım: İl yürütme komisyonunun Kadim Sözler Kaligrafi ve Tasarım Yarışması.
Kelime arkeolojisi 5–30 Ekim boyunca diğer çalışmalarla birlikte ilerliyor. Tabu turnuvası ile yapay zekâ sergisi de aynı tarih aralığında yer alıyor. İl yarışmasının teslim koşulları ayrıca yerel duyurularda açıklanıyor. Faaliyet başlıkları ve tarihleri resmî lise eylem planında bulunabilir.
Kelime Araştırma Kartı Ve Kaynak Kullanımı
Öğretmen, Ekim çalışmaları için kısa klasik metinleri ve öğrencilerin başvuracağı güvenilir sözlükleri önceden belirleyebilir. Öğrenciler araştırmalarını kelime kartlarına aktararak bu kartları harita, pano ve sunu çalışmalarında kullanabilir. Başlangıçta her grubun iki kelime üzerinde çalışması, kaynakların ve örnek cümlelerin daha ayrıntılı incelenmesine olanak sağlayabilir.
Öğrencinin hazırlayacağı araştırma kartında “Kelime”, “Eser ve sayfa”, “Metindeki anlam”, “Güncel anlam”, “Köken veya anlam değişimi için kaynak” ve “Kendi cümlem” alanları bulunabilir. Metindeki kullanımı gösteren kısa bir alıntı, kelimenin bağlamını açıklamak için yeterli olabilir. Köken bilgisi henüz doğrulanmamışsa bu durum kartta açıkça belirtilmeli. Öğretmen, kaynak seçimi ve bilgilerin doğrulanması aşamasında öğrenciye rehberlik eder.
“Bu kelimenin bugünkü anlamını metindeki yere koyunca aynı şeyi mi anlıyoruz?” ve “Anlam değiştiği iddiasını hangi kaynak destekliyor?” soruları, araştırmayı derinleştirebilir. İki açıklama çeliştiğinde öğrencinin tercih ettiği kaynağı gerekçelendirmesi beklenebilir. Güncel anlamı veren bir sözlükten alınan bilgi, tarihî köken konusunda tek başına yeterli kanıt oluşturmaz.
Ekim Ayında Harita Ve Pano Çalışmaları
Dîvânu Lugâti’t-Türk Canlı Haritası
Öğretmenin Dîvânu Lugâti’t-Türk’ten seçtiği kelimeler, grup araştırmasının başlangıcını oluşturabilir. Öğrenci, kelimeyi haritada bir yere yerleştirirken coğrafi bilgiyi veya kültürel ilişkiyi kaynaklarıyla açıklamalı. Kesin yer bilgisi bulunmayan kelimeler, haritanın yanındaki kültür notlarında ele alınabilir. “Bu kelimeyi buraya yerleştirmenizin dayanağı nedir?” sorusu, sunum sırasında araştırmanın gerekçesini ortaya çıkarır.
Anlamını Bul Panosu Ve Dijital Kelime Avı
Anlamını Bul çalışmasında öğrenci, hazırladığı kelime kartının cevabını kapalı tutarak ipucunu sınıfla paylaşabilir. Anlam tahminleri sözlükle karşılaştırılarak değerlendirilir. Kelimenin eş ve zıt anlam ilişkileri, sözlükteki karşılıklarına göre ele alınır; her kelimenin zıt anlamlısı bulunmayabilir. Aynı kartlar okulun uygun gördüğü dijital sınıf alanında da kullanılabilir. Böylece kişisel hesap açma zorunluluğu olmadan grup çalışması yürütülebilir.
Klasik Metinlerle Kelime Arkeolojisi
Araştırma kartları, “Metindeki kullanım”, “Bugünkü kullanım” ve “Kaynak” bölümleriyle ortak bir sunuda toplanabilir. Başka bir grubun kaynakları ve örnek cümleleri incelemesi, haftalık değerlendirmeye katkı sağlar. Bazı kelimelerin eski ve güncel anlamları arasında fark bulunmaması da araştırmanın bir sonucu olarak açıklanabilir. Harita ve pano çalışmalarının yöntem çerçevesi uygulama kılavuzunun 10. sayfasında yer alıyor.
2026’dan okul örneği: Sivas Bilişim Teknolojileri Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinin 14 Ekim 2026 tarihli haberi, coğrafi bölgelerin, Türk boylarının ve kelimelerin incelendiği dijital haritayı anlatıyor. Okul ayrıca panoda ve web sitesinde kelime tahmini ile bulmacalar kullandığını bildiriyor. Sivas Bilişim Teknolojileri MTAL Ekim çalışmaları, basılı pano ile dijital çalışmanın birlikte yürütüldüğü güncel bir örnek sunuyor.
Kadim Kelimeler Tabu Oyunu Nasıl Oynanır?
Kadim Kelimeler Tabu oyununda anlatıcı, hedef kelimeyi ve karttaki yasaklı ipuçlarını söylemeden kelimeyi takım arkadaşlarına tarif eder. Takım arkadaşları da bu anlatımdan hedef kelimeyi bulmaya çalışır. Kasım çalışmasının hazırlığında öğrenciler, Ekimde araştırdıkları kelimelerden uygun olanlarla oyun kartları hazırlayabilir.
Önerilen kart düzeninde ön yüzde hedef kelime ve üç yasaklı ipucu, arka yüzde ise kontrol kaynağı bulunur. Örneğin hedef kelime konuk olduğunda misafir, ev, ağırlamak kelimeleri yasaklı ipuçları olarak seçilebilir. Öğretmenin sınıfta bu kartla kısa bir deneme turu yürütmesi, öğrencilerin kendi kartlarını hazırlamasını kolaylaştırır.
Takımlarda anlatıcı, süreyi izleyen ve kaynak kontrolünü yapan rollerin değişmesi, öğrencilerin farklı görevleri deneyimlemesine olanak verir. Bir dakikalık turlar sınıf uygulaması için bir süre önerisidir. Tur sonunda anlamın sözlükten okunması ve kelimeyle örnek cümle kurulması ise kılavuzdaki uygulamanın bir parçasıdır. “Hafta sonu gelen konuğumuza şehrimizi tanıttık.” cümlesi, oyun sonundaki kullanıma bir örnek olabilir. Sözlü anlatımda desteğe ihtiyaç duyan öğrenciye eşli anlatım veya ek hazırlık süresi sağlanabilir.
Yapay Zekânın Gözünden Kadim Sözler Sergisi
Sergi hazırlığı, seçilen atasözü, deyim veya kelimenin anlamının araştırılmasıyla başlar. Öğrenci, görsel tasarımda aktarmak istediği anlamı bu araştırmaya dayanarak açıklamalı. Araçların yaş uygunluğu ve kullanım koşulları öğretmen denetiminde değerlendirilir; görsel istemlerinde öğrenci adı, fotoğrafı veya başka kişisel bilgiler kullanılmaz.
“Damlaya damlaya göl olur” sözü için, anlamı güvenilir sözlükten doğrulandıktan sonra şu örnek görsel istemi değerlendirilebilir: “Küçük katkıların zamanla birikmesini anlatan bir görsel: Art arda gelen damlalarla giderek büyüyen bir su birikintisi. Yazı, kişi fotoğrafı ve marka içermeyen bir çizim.”
Görselin sözü ne ölçüde anlattığı, yanlış çağrışımlar ve düzeltilmesi gereken ayrıntılar öğrencilerle birlikte incelenir. Sergi kartında sözün anlamı, TDK kaynak bilgisi ve öğrencinin kendi yorumu yer alır; görselin yapay zekâ yardımıyla üretildiği de belirtilir. Kelimenin kökeni için kaynak gösterilen bilgiler ayrıca doğrulanmalı; görsel üretim aracının çıktısı bu konuda kanıt sayılmamalı. Öğretmen denetimi ve kişisel verilerin korunması, kılavuzun 3.5. bölümündeki çerçevede yer alıyor.
Kaligrafi Ve Tasarım Yarışmasına Hazırlık
Kaligrafi ve tasarım yarışmasının koşulları, ilin şartnamesi ve takvimine göre belirlenir. Ölçü, dosya biçimi ve teslim saati gibi ayrıntılar için yerel duyuru esas alınır. Kılavuzun 3.6. bölümünde kâğıt veya dijital tasarımdan söz ediliyor; çalışmada sözün kısa anlamı, köken bilgisi ve kaynakça özeti de yer alıyor.
Öğrenci, seçtiği sözü iki farklı yerleşimle tasarlayarak yazı ve açıklamaların sayfadaki görünümünü karşılaştırabilir. Öğretmenle birlikte yapılacak değerlendirmede yazının okunabilirliği, açıklamaların doğruluğu ve kaynak notları üzerinde durulabilir. 9 ve 10. sınıflarda öğretmenin önceden seçtiği kaynaklarla çalışılabilir; 11 ve 12. sınıflarda iki kaynağı karşılaştıran kısa bir gerekçe de hazırlanabilir.
Öğretmenin hazırlayacağı etkinlik kaydında kullanılan metin, seçilen kelimeler, gerçek uygulama tarihi ve öğrenci ürünlerinin bulunduğu yer belirtilebilir. Okul yürütme komisyonu rehberi görev paylaşımını açıklıyor; eylem planları ve aylık raporlar sayfası ise ilgili dosyalara erişim sağlıyor.
