Hayalindeki oyuncağı tasarla etkinliği, öğrencinin bir oyuncak fikrini çizimle anlatmasını, kullanacağı malzemeleri seçmesini ve tasarımını basit bir modele dönüştürmesini sağlar. Çalışmada güzel bir oyuncak üretmekten çok, öğrencinin fikrini açıklaması, karşılaştığı soruna çözüm araması ve ilk denemesini geliştirmesi önemlidir.
Etkinlik, MEB Yaşam Becerileri Projesi İlkokul Etkinlik Kitabı’nın 59. sayfasındaki Hayalindeki Oyuncağı Tasarla çalışmasına dayanır. Ortaokul Etkinlik Kitabı’nın 67. sayfasındaki Fikirlerin Prototipini Oluşturma etkinliği ise benzer süreci daha ayrıntılı bir planlama ve deneme çalışmasına dönüştürür. Aşağıdaki sınıf örneği, bu başlıkların uygulanmasını kolaylaştırmak için MEBBilgi tarafından hazırlanmış öğretmen uyarlamasıdır.
Hayalindeki Oyuncağı Tasarla Etkinliği İçin Neler Gerekir?
Kâğıt, kurşun kalem, boya kalemleri, temiz karton, kâğıt rulolar, ip ve kâğıt bant etkinlik için yeterlidir. Her öğrencinin aynı malzemeyi kullanması gerekmez. Öğretmen, sınıfta güvenle kullanılabilecek malzemeleri önceden ayırabilir. Keskin metal parçalar, kırık plastikler, cam, sıcak silikon ve öğrencinin tek başına kullanamayacağı kesici araçlar çalışmaya dâhil edilmemelidir.
Malzeme sayısının sınırlı olması tasarımı engellemez. Öğrenci, modelini tamamlayamadığı bir bölümü çizimle gösterebilir. Bir tekerleğin gerçekten dönmesi veya oyuncağın elektronik olarak çalışması zorunlu değildir. Model, öğrencinin fikrini görünür kılan ilk denemedir.
Öğrenci Oyuncak Fikrini Nasıl Belirler?
Çalışma, “Nasıl bir oyuncak yapmak istersin?” sorusuyla başlayabilir. Bu soru çok geniş gelirse öğrencinin düşünmesini kolaylaştıran seçenekler sunulabilir: Hareket eden, ses çıkarmadan oynanan, iki kişinin birlikte kullanabildiği veya küçük bir alana sığan bir oyuncak tasarlanabilir.
Öğrenci önce oyuncağın kim için olduğunu ve nasıl oynanacağını düşünür. Ardından fikrini kısa bir cümleyle açıklar. Örneğin “İki kişinin karşılıklı oynayabileceği, kartondan yapılmış bir denge oyuncağı tasarlıyorum” cümlesi, yalnızca “Bir oyuncak yapacağım” ifadesinden daha açıklayıcıdır.
Öğretmen hazır bir ürün adı vermek yerine öğrencinin kendi fikrini geliştirmesine yardımcı olabilir. “Oyuncağın hangi parçası hareket edecek?”, “Oyuncu ne yapacak?” ve “Oyuncak devrilirse neyi değiştirebilirsin?” soruları tasarımın ayrıntılarını ortaya çıkarır. Öğrencinin fikri arkadaşının fikrine benziyorsa yalnızca bu nedenle değiştirilmesi gerekmez; kendi kullanım biçimini ve çözümünü açıklaması yeterlidir.
Oyuncak Tasarım Kartına Ne Yazılır?
Öğrenci modelden önce küçük bir tasarım kartı hazırlayabilir. Kartta şu alanlar bulunabilir:
- Oyuncağımın adı: Öğrencinin seçtiği kısa ad.
- Kimler oynayabilir? Tek kişi, iki kişi veya grup.
- Nasıl oynanır? Bir veya iki cümlelik açıklama.
- Hangi malzemeleri kullanacağım? Sınıfta bulunan güvenli malzemeler.
- Çizimim: Oyuncağın genel görünümü ve önemli parçaları.
- Denemeden sonra değiştirdiğim bölüm: Modelde yapılan düzeltme.
Henüz akıcı yazamayan öğrenci açıklamasını sözlü olarak yapabilir; öğretmen öğrencinin cümlesini karta yazabilir. Tasarım kartı bir sınav formu değildir. Öğrencinin düşünme sürecini ve modelde yaptığı değişikliği görünür kılan kısa bir çalışma kâğıdıdır.
Sınıfta Nasıl Bir Uygulama Yapılabilir?
Özgün sınıf örneğinde öğrenciler, küçük bir topu belirlenen alanda tutmaya yarayan masa oyuncağı tasarlar. Öğrenci önce karton bir zemin çizer ve topun düşmesini önleyecek kenarları planlar. Ardından temiz karton ve kâğıt rulolardan yararlanarak basit bir model oluşturur.
İlk denemede top kenardan düşebilir veya model eğilebilir. Öğretmen modeli öğrenci yerine düzeltmez; “Top en çok hangi noktadan çıktı?” ve “Bu bölümü nasıl değiştirebilirsin?” sorularıyla öğrencinin yeni bir çözüm düşünmesini destekler. Öğrenci kenarı yükseltebilir, zemini genişletebilir veya topun yoluna küçük bir engel ekleyebilir.
Etkinliğin sonunda öğrenci ilk çizimiyle modelini karşılaştırır. “Çizimimde vardı ama modelde değiştirdim” ya da “İlk denemede devrildiği için tabanını genişlettim” gibi bir açıklama, tasarım sürecini gösterir. Sınıf paylaşımında oyuncaklar en güzel veya en pahalı malzemeli ürün olarak sıralanmamalıdır. Öğrenciler hangi sorunu fark ettiklerini ve nasıl bir değişiklik yaptıklarını anlatabilir.
İlkokul Ve Ortaokulda Uygulama Nasıl Değişir?
İlkokulda oyuncak fikrinin çizilmesi, birkaç güvenli malzemenin seçilmesi ve modelin sözlü olarak anlatılması yeterli olabilir. Birinci ve ikinci sınıflarda öğretmen malzeme seçeneklerini görsellerle gösterebilir. Üçüncü ve dördüncü sınıflarda öğrenciden oyunun kısa kuralını yazması ve deneme sonrasında yaptığı değişikliği açıklaması beklenebilir.
Ortaokuldaki prototip çalışmasında öğrenci, oyuncağın veya ürünün cevap vereceği ihtiyacı daha açık tanımlamalı; yapım sırasını planlamalı ve deneme sonucunu kaydetmelidir. “Küçük masalarda oynanabilecek bir oyun tasarlıyorum” gibi bir ihtiyaç cümlesi, modelin ölçüsünü ve parçalarını belirlemeye yardımcı olur. Öğrenci ilk modelin işe yaramayan bölümünü belirleyip ikinci çiziminde çözümünü gösterebilir.
Her iki kademede de prototipin satışa hazır bir ürün olması beklenmez. Etkinlik para toplama, ürün satışı veya ailelerden pahalı malzeme isteme çalışmasına dönüştürülmemelidir. Evden malzeme getirilecekse bunun temiz, güvenli ve kolay bulunabilir olması gerekir; malzeme getiremeyen öğrenci sınıftaki ortak malzemelerle çalışabilmelidir.
Öğretmen Gözlem Notuna Ne Yazabilir?
Öğretmen notu, ürünün görünüşünden çok öğrencinin süreçte yaptığı davranışı anlatabilir. Örnek bir not şöyledir: “Oyuncağının nasıl kullanılacağını çizim üzerinden açıkladı; ilk denemede modelin devrildiğini fark ederek tabanını genişletti.” Öğrenci desteğe ihtiyaç duyduysa bu durum da somut biçimde belirtilebilir: “Malzeme seçerken iki seçenek arasından karar vermek için öğretmenin sorularından yararlandı.”
“Çok yaratıcıydı” veya “başarısız oldu” gibi genel yargılar, öğrencinin hangi beceriyi gösterdiğini açıklamaz. Tek bir etkinlikte tamamlanan modelden kalıcı bir beceri sonucu da çıkarılmamalıdır. Bir sonraki tasarım çalışmasında öğrencinin planlama, deneme ve düzeltme davranışları yeniden gözlenebilir.
Etkinlik Yıllık Plana Nasıl Eklenir?
Bu çalışmaya Yaşam Becerileri Projesi yıllık çalışma planı örneğimizin Kasım bölümünde yer verdik. Kasım ayı, sitemizdeki örnek dağılıma aittir; MEB tarafından bu etkinlik için zorunlu tutulmuş bir ay değildir. Okul, etkinlik zamanını öğrenci ihtiyaçlarına ve kendi çalışma takvimine göre belirleyebilir.
Uygulama sonrasında tutulacak kısa kayıtlar için Yaşam Becerileri gözlem formunda öğretmen notları rehberi incelenebilir. Etkinlik adı, uygulanan sınıf, öğrencinin tasarım sürecinde gösterdiği davranış ve ihtiyaç duyduğu destek gerçek gözleme göre yazılmalıdır.
Kaynaklar
